İnsan, farkında olsun ya da olmasın, birlikte vakit geçirdiği insanların düşüncelerinden, davranışlarından ve hatta duygularından etkilenir. Bu hakikati asırlar önce ifade eden Peygamber Efendimiz (s.a.v.), insan ilişkilerinin karakter üzerindeki etkisini şu veciz sözle ortaya koymuştur: “Kişi dostunun dini üzeredir. Öyleyse her biriniz, kiminle dostluk kuracağına dikkat etsin.” (Tirmizî, Zühd 45)
Bu hadis, dost seçiminin sadece sosyal bir tercih değil, aynı zamanda ahlâkî ve manevi bir durum belirleyicisi olduğunu vurgular. İnsan, zamanla arkadaşının alışkanlıklarını, bakış açısını ve değerlerini benimsemeye başlar. Çünkü insan, sürekli birlikte olduğu çevreyle uyum sağlama eğilimindedir.
Bu hakikati ilginç bir şekilde destekleyen fiziksel gözlem de bulunmaktadır. 1665 yılında Hollandalı bilim insanı Christiaan Huygens tarafından keşfedilen “spontane senkronizasyon” olayı, yan yana asılan iki sarkaçlı saatin bir süre sonra birbirinin ritmine uyum sağlayarak aynı anda salınmaya başlamasıdır. Başlangıçta farklı zamanlarda ve farklı yönlere hareket eden bu saatler, aynı ortamda bulundukça titreşimlerini birbirine aktarır sonunda ortak bir ritimde birleşirler ve aynı yöne doğru hareket etmeye başlarlar.
Bu fiziksel fenomen, insan ilişkileri için son derece anlamlı bir metafor sunar. İki saat aynı ortamda bulununca zamanla birbirine uyum sağlıyorsa, insanlar da birlikte vakit geçirdikleri kişilerin düşünce ve davranış kalıplarına uyum sağlarlar. İyi insanlarla beraber olan kişi iyiliğe meyleder; kötü insanlarla beraber olan kişiler de genellikle kötülüğe meyleder.
Nitekim günlük hayatta da bu durum açıkça gözlemlenir. Sigara içmeyen bir genç, sürekli sigara içen arkadaşlarla vakit geçirdiğinde zamanla bu davranışı normal görmeye başlayabilir. Aynı şekilde, ibadet eden, dürüst ve güzel ahlâklı insanlarla beraber olan bir kimse de onların disiplininden ve hassasiyetinden etkilenerek daha düzenli ve sorumlu bir hayat yaşamaya başlar. Bu, insanın bilinçli bir kararından çok, çevrenin doğal etkisinin bir sonucudur.
Bu nedenle dinimiz, dostluk konusunda son derece hassas davranmayı öğütler. Çünkü dost, sadece sohbet edilen bir kişi değil; karakterin şekillenmesinde gizli bir öğretmendir. İyi bir arkadaş, insanı yükseltir; kötü bir arkadaş ise fark edilmeden aşağı çeker tıpkı senkronize olan saatler gibi.
Hem Peygamber Efendimizin hadisi hem de sarkaçlı saatlerin senkronizasyon olayı, aynı hakikate işaret eder: Yakınında bulunan şey, zamanla seni etkiler ve sana benzetir. Bu yüzden insan, sadece ne yaptığını değil, kiminle birlikte yaptığını da düşünmelidir. Çünkü dostluk, insanın maddi ve manevi hayatını şekillendiren sessiz bir kuvvettir.
