20. yüzyılın sonlarında, özellikle amatör polemikçiler tarafından popüler hale getirilen “Ay Tanrısı Teorisi”, İslam dininde var Olan Bir ve Tek olan Allah’ın, İslam öncesi Arabistan’da tapınılan bir “Ay Tanrısı”ndan (Hubel veya Sin) türetildiğini iddia eder. Ancak modern arkeoloji, epigrafik bulgular ve karşılaştırmalı dinler tarihi, bu iddiayı akademik dayanaktan yoksun bir varsayım olarak nitelendirir.
Epigrafik Kanıtlar ve İsim Kökeni (Etmoloji): Akademik dünyada “Allah” isminin kökeni üzerine geniş bir mutabakat vardır. Chicago Üniversitesi’nden ünlü şarkiyatçı Fred Donner ve Alfred Guillaume gibi isimler, “Allah” kelimesinin Arapça el-ilah (Tanrı) kelimesinin kısaltılmış formu olduğunu belirtirler. Bu kelime, Aramice Elah ve İbranice Elohim ile aynı Semitik kökten gelmektedir.
Hubel ve Ay Tanrısı Karışıklığı: Teorinin en büyük yanılgısı, Kabe’deki en büyük put olan Hubel’in bir ay tanrısı olduğu iddiasıdır. Ancak, İslam öncesi Arabistan üzerine dünyanın en önemli otoritelerinden biri kabul edilen Christian Julien Robin ve Robert G. Hoyland, arkeolojik verilerin Hubel’in bir ay tanrısı olduğunu desteklemediğini vurgular:
“Güney Arabistan’da Ay Tanrısı ‘Almaqah’ veya ‘Sin’ olarak bilinirdi. Kuzey ve Orta Arabistan’da ise Hubel’in bir kehanet ve yağmur tanrısı olduğuna dair kanıtlar mevcuttur; ancak onun ‘ay’ ile ilişkilendirildiğine dair tek bir epigrafik yazıt bulunmamaktadır.” (Robert G. Hoyland, Arabia and the Arabs: From the Bronze Age to the Coming of Islam)
Arkeolojik Verilerin Çarpıtılması: Teorinin savunucuları (örneğin Robert Morey), Filistin ve Ürdün’deki Hazor kazılarında bulunan “hilal kolye takan figürleri” kanıt olarak sunarlar. Ancak, Harvard Üniversitesi’nden Frank Moore Cross gibi semitik panteon uzmanları, bu figürlerin Mezopotamya kökenli olduğunu ve Hicaz bölgesiyle doğrudan bir bağı olmadığını ispatlamıştır. Hilal sembolü, İslam’ın ilk yüzyıllarında bir inanç sembolü olarak değil, çok daha sonra (Osmanlı dönemi ve öncesindeki siyasi süreçlerde) bir kimlik simgesi olarak benimsenmiştir.
Akademik Yaklaşım: Modern akademide bu teori bir sahte-bilim (pseudo-science) örneği olarak görülür. Michael Cook ve Patricia Crone gibi revizyonist tarihçiler bile İslam’ın erken dönemi hakkında radikal teoriler sunmalarına rağmen, “Ay Tanrısı” iddiasına bilimsel bir değer atfetmemişlerdir.
Sonuç olarak, İslam öncesi panteonda “Allah” ismi, belirli bir doğa olayına (ay, güneş vb.) hapsedilmiş bir putu değil, “Yüce Tanrı” (High God) kavramını ifade ediyordu. Ay tanrısı iddiası, tarihsel verilerin bağlamından koparılarak ideolojik amaçlarla yeniden kurgulanmasından ibarettir.
İnternette En Sık Kullanılan Asılsız İddialar ve Cevapları
1-) Hazor Heykeli (Elleri Göğsünde Oturan Figür)
Bu, internette en çok paylaşılan resimdir. Genellikle “İşte İslam öncesi Allah” denilerek sunulur fakat bu resmin ortaya attıkları iddiayla uzaktan yakından alakası yoktur.
Gerçek Nedir? Bu heykel, bugünkü İsrail/Filistin sınırları içinde yer alan Hazor antik kentinde bulunmuştur. Milattan önce 13. veya 14. yüzyıla (Kenan dönemine) aittir. İslam’ın ortaya çıkışından yaklaşık 2000 yıl öncesine ve Hicaz bölgesinden binlerce kilometre uzağa aittir. Göğsündeki hilal sembolü, Mezopotamya etkisindeki bir yerel tanrıyı temsil eder, ancak Arap Yarımadası’ndaki inanç sistemiyle doğrudan bir bağı ya da alakası yoktur.
2-) Ur-Nammu Steli ve Sin Sembolü
Mezopotamya ay tanrısı Nanna/Sin’e ait sembollerin bulunduğu steller de sıkça kullanılır.
Gerçek Nedir? Sümer ve Akad kültürlerinde Ay Tanrısı’nın (Sin) sembolü hilaldir. Ancak bu, Mezopotamya panteonuna özgü bir durumdur. Akademisyenler, Arap Yarımadası’ndaki “Allah” isminin bu panteondan türemediğini, Semitik dillerdeki “El” veya “Elah” (Mutlak Tanrı) kökünden geldiğini ispatlamıştır. Hilal sembolü o dönemde İslam’ın değil, Mezopotamya’nın pagan tanrılarının işaretidir; İslam ile sembolik bağı yüzyıllar sonra siyasi nedenlerle kurulmuştur.
3-) Hubel ve Nabati Figürleri
Kabe’deki en büyük put olan Hubel’e ait olduğu iddia edilen bazı çizimler veya Nabati tanrı figürleri.
Gerçek Nedir? Teori, Hubel’in bir Ay Tanrısı olduğunu ve Allah’ın da Hubel olduğunu iddia eder. Ancak arkeolog Robert Hoyland ve Christian Robin gibi isimlerin araştırmaları, Hubel’in aslında bir yağmur ve kehanet tanrısı olduğunu ortaya koymuştur. Hubel’in ay ile ilişkilendirildiğine dair tek bir antik yazıt bile yoktur. İnternette “Hubel” diye paylaşılan resimlerin çoğu aslında ya geç dönem uydurma çizimler ya da farklı bölgedeki tanrıların (örneğin Roma/Suriye tanrıları) tasvirleridir.
Kaynakça:
Hoyland, Robert G. (2001). Arabia and the Arabs. Routledge.
Donner, Fred M. (2010). Muhammad and the Believers. Harvard University Press.
Peters, F.E. (1994). Muhammad and the Origins of Islam. SUNY Press.
Robin, Christian Julien. “Arabia and Ethiopia”. The Cambridge History of Judaism.
