Sual: Güneş batmayan yerde oruç nasıl tutulur. İlk dönemden itibaren bununla alakalı bilgiler mevcut mudur?
Cevap: Hadisde bu konuya işaret edilmiş İslam alimleri de bu hadisi dayanak alarak gece gündüzün alametlerinin kaybolmasını içtihat ederek hükme bağlamıştır. Güneş batmayan yerde oruç tutanlar kendilerine en yakın Güneş batan yeri esas alarak oruç tutarlar.
Hanefî – İbn Âbidîn (ö. 1252/1836)
Reddü’l-Muhtâr (İbn Âbidîn Hâşiyesi) adlı eserde, vakitlerin oluşmadığı yerler için açık hüküm vardır:
“Eğer bir beldede gecenin veya gündüzün alametleri tamamen kaybolursa, vakitler takdir edilir. (1)
Not: Metin namaz vakitleri bağlamında geçer; oruç da vakte bağlı bir ibadet olduğu için aynı kaide uygulanır (Hanefî usûlü).
Şâfiî – İmam Nevevî (ö. 676/1277)
el-Mecmûʿ Şerhu’l-Mühezzeb’de, vakitlerin oluşmadığı bölgeler açıkça zikredilir:
“Eğer bir beldede güneş batmaz veya doğmazsa, namaz vakitleri takdir edilir.” (2)
Mâlikî – Karâfî (ö. 684/1285)
El-Furûq’ta ibadetlerin illetleri anlatılırken şu kaide konur: “Şer‘î hükmün alâmeti ortadan kalkarsa, ona en yakın yerin benzeri takdir edilir.” (3)
Bu kaide, güneşin hiç batmadığı yerlerde en yakın normal bölgeye kıyas yapılmasının klasik temelidir.
Hadis temelli dayanak: İmamlar bu meselede şu hadisi delil almışlardır:
Deccal hadisi olarak bilinen hadiste Peygamber Efendimiz (s.a.s); “Deccal yeryüzünde kırk gün kalacaktır. Bu kırk günün bir günü bir yıl gibi, bir günü bir ay gibi, bir günü bir hafta gibi, diğer günleri ise normal günleriniz gibi olacaktır.” deyince sahabeler, uzun günlerde bir günlük namazın yeterli olup olmadığını sormuşlar, bunun üzerine Peygamber Efendimiz (s.a.s) “Hayır bir günlük namaz yeterli değildir; namaz vakitlerini takdir edersiniz.” buyurmuştur (4)
Fakihler, namaz için geçerli olan bu takdiri oruç için de kıyasla uygulamıştır.
Hadisde işaret edildiği ve bu hadisden âlimlerin de yaptıkları içtihatlar göz önüne alınacak olursa; dünyanın küresel oluşu, güneşin doğup batmadığı yerler ilk dönemden itibaren bilinmektedir.
Sonuç olarak: Güneşin doğup batması şart değildir alametler kaybolursa takdir edilir. Takdirin ölçüsü en yakın normal beldedir.
Kaynaklar
1.) İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr ‘alâ’d-Dürri’l-Muhtâr, Dârü’l-Fikr baskısı, c. 1, s. 362
2.) İmam Nevevî, el-Mecmûʿ, Dârü’l-Fikr, c. 3, s. 23
3.) Karâfî, el-Furûq, Âlemü’l-Kütüb, c. 2, s. 10
4.) Müslim, Sahîh, Fiten 110
