Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed’in (s.a.v.) çok evliliğinin ardında yatan nedenler birkaç madde halinde açıklanacaktır. Bunlar dini, sosyal, siyasi ve hukuki hikmetler gibi durumlardır. Bu evliliklerin her birinin o dönemin şartları içinde özel bir gayesi bulunmaktadır.
Dine Ait Hükümlerin Kadınlar Vasıtasıyla Ulaştırılması: Hz. Peygamber’in evliliklerinin en önemli amaçlarından biri, İslam’ın aile hayatına ve kadınlara mahsus özel hallerine dair hükümlerin kadınlar aracılığıyla öğrenilmesini sağlamaktır. Kadınların özel durumları (fıkhi konular, aile içi münasebetler vb.) hakkında doğrudan Peygamberimize soru sormaları her zaman mümkün olmuyordu. Eşleri (Ezvac-ı Tahirat), bu bilgileri öğrenip diğer kadınlara aktararak birer öğretmen görevi üstlenmişlerdir. Peygamberimizin ev içindeki yaşayışı, ibadetleri ve ahlakı eşleri tarafından titizlikle kaydedilmiş ve ümmete ulaştırılmıştır. Özellikle Hz. Ayşe, en çok hadis rivayet eden (müksirûn) sahabelerden biri olarak bu konuda kilit rol oynamıştır.
Sosyal, Siyasi ve Stratejik Sebepler: Bu evliliklerin birçoğu, zor durumda kalanları korumak, eski gelenekleri yıkmak veya başka kabilelerin İslam’a geçmeleri için yapılmıştır.
Kimsesizleri Koruma: Hz. Sevde ve Hz. Ümmü Seleme gibi eşleri, yaşlı veya eşlerini savaşlarda kaybetmiş, himayeye muhtaç hanımlardı. Peygamberimiz bu evliliklerle onları yalnız bırakmamış ve onurlandırmıştır.
Cahiliye Adetlerini Kaldırma: Hz. Zeynep binti Cahş ile olan evliliği, “evlatlıkların öz evlat gibi kabul edilmesi” şeklindeki yanlış cahiliye geleneğini hukuken ortadan kaldırmak için bizzat Allah’ın emriyle (Ahzab Suresi) gerçekleşmiştir. Hatta bu evlilik için Hz. Aişe Peygamberimize en zor gelen emir bu idi demiş ve şunları söylemiştir. “Eğer Resûlullah (sav) vahiyden bir şeyi gizleyecek olsaydı, kendisine çok ağır geldiği için bu ayeti (Ahzâb, 37) gizlerdi.
Kabilelerle Akrabalık Kurma: Hz. Cüveyriye ve Hz. Safiyye gibi hanımlarla yapılan evlilikler, düşman kabilelerin İslam’a ısınmasına ve binlerce kişinin savaşsız Müslüman olmasına vesile olmuştur.
Son Olarak: Peygamberimizin evlilik hayatına kronolojik olarak bakıldığında, hayatının en genç ve enerjik dönemlerini (25 yaşından 50 yaşına kadar) kendisinden yaşça büyük olan tek eşi Hz. Hatice ile geçirdiği görülür. Çok evliliği ise 50 yaşından sonra, Medine dönemindeki yoğun tebliğ ve devlet kurma sürecinde gerçekleşmiştir. Bu durum, bu evliliklerin nefsani duygularla değil tamamen toplumsal ve dini birer görev bilinciyle yapıldığının en önemli kanıtıdır.
Bu konu hakkında Bediüzzaman hazretlerinin tespiti ve açıklamaları tam yerindedir.
Bediüzzaman Said Nursi: “Zât-ı Risaletin (a.s.m.) taaddüd-ü ezvacı (çok evliliği), nefsanî bir arzuya binaen olmadığına en büyük delil: Yirmi beş yaşından elli yaşına kadar, yani kuvve-i şeheviyenin en keskin olduğu zamanda, kemal-i iffet ve ismetle bir tek yaşlı zevce ile (Hz. Hatice) iktifa etmesidir. Elli yaşından sonra, yani kuvve-i şeheviye söndüğü ve hayat-ı dünyeviyenin şaşaası çekildiği bir zamanda, çok evlenmesi; her birinin birer hikmet-i mühimmesi, birer maslahat-ı diniyesi içindir.
Ezcümle: O izdivaçlar vasıtasıyla, her biri bir kabilenin fahr-i âlemi (gururu) olan zevceleri vasıtasıyla, o kabilelerin içinde bulunan bütün o kadınlar tabakasına din-i İslam’ın esrarını, ahkâmını talim etmek ve ev içindeki halat-ı Nebeviyeyi nakletmektir. Çünkü şeriatın yarısı kadınlara aittir. O ahkâmı onlara ders verecek ancak o zevcelerdir. (Bediüzzaman Said Nursi, Mektubat, Ondokuzuncu Mektup, Dokuzuncu İşaret)
Son olarak Hz. Peygamber’in hanımları hadis rivayeti konusunda da önemli yer tutmaktadır.
Hz. Âişe: Güçlü hafızası ve ilmi derinliğiyle 2.210 hadis rivayet etmiştir. Bu sayıyla, tüm sahabeler arasında en çok hadis rivayet eden dördüncü kişidir.
Hz. Ümmü Seleme: 378 hadis rivayet etmiştir.
Hz. Hafsa: 60’a yakın hadis rivayeti bulunmaktadır.
Diğer Eşler: Hz. Meymûne, Hz. Zeynep, Hz. Safiyye, Hz. Cüveyriye, Hz. Ümmü Habîbe, Hz. Sevde ve Hz. Hatice’den gelen rivayetler ise toplamda yaklaşık 50-60 hadis civarındadır.
