Bakara 238: Namazları ve orta namazı aksatmadan kılın, huşû içinde Allah’ın huzurunda durun.
Matuf/Matuf aleyh konusu İslam hukukunda (fıkıh) ve tefsir ilminde Atıf, mağayareti iktiza eder kaidesine dayanır. Yani bir kelime başka bir kelime üzerine atfedilmişse (araya “ve” bağlacı girmişse), bu iki şeyin birbirinden farklı olması gerekir.
Bu yaklaşımın fıkıh dilindeki temellerini ve kaynaklarını şöyle özetleyebiliriz:
1-) Dilsel Kaide: El-Atfu Yuktadi el-Mugayeret
Arapça dil kuralı ve fıkıh usulü prensibine göre; bir cümlede atıf (bağlaç) varsa, atfedilen şey (matuf), üzerine atıf yapılan şeyden (matuf aleyh) farklıdır. Bakara 238’de geçen “Namazlara (Salavat) ve Orta Namaz’a (es-Salatü’l-Vusta) devam edin” ifadesinde:
Matuf Aleyh: “Salavat” (Namazlar). Arapça’da “Salavat” kelimesi cemi (çoğul) bir ifadedir. Arap dilinde çoğul en az üçten başlar.
Matuf: “Orta Namaz”.
Sonuç: Eğer orta namaz bu üç namazdan biri olsaydı, ayrıca zikredilmesine gerek kalmazdı. Farklı olarak zikredilmesi, onun bu grubun dışında veya grubu tamamlayan bir unsur olduğunu gösterir.
2-) Matematiksel ve Mantıksal Kanıt
Ayette belirtilen “orta” (vusta) kavramı, simetri gerektirir.
Üç vakit olsaydı: 1 – 2 – 3 şeklinde olurdu. Ancak “salavat” (çoğul) zaten en az 3’ü ifade ettiği için, orta namazı 3’ün üzerine eklediğinde sayı 4’e çıkar.
Dört vakit olsaydı: Bir “orta” bulunamazdı (2 ve 3’ün arası boş kalırdı).
Beş vakit olduğunda: 2 namaz başta, 2 namaz sonda kalır ve ortadaki 3. namaz yani ikindi namazı tam olarak “Orta Namaz” (Salat-ı Vusta) vasfını kazanır.
3-) Fıkhi Kaynaklar
Bu çıkarım, özellikle Hanefi ve Şafii usulcüleri tarafından “Kur’an’ın Kur’an ile tefsiri” ve “Lügavi (dilsel) delillendirme” yöntemlerinde kullanılır.
İmam Kurtubî (El-Cami’ li-Ahkâmil Kur’an): Bakara 238’in tefsirinde, namazların sayısının bu ayetteki çoğul ifadesi ve atıf kuralı üzerinden 5’e tamamlandığını detaylandırır.
Fahreddin Razi (Tefsir-i Kebir): Ayetteki “Salavat” kelimesinin ifade ettiği çoğulluk ile “Orta Namaz”ın müstakil zikredilmesini, namazın kemal derecesinin 5 vakit olduğuna dair bir işaret olarak ele alır.
Cassâs (Ahkâmü’l-Kur’ân): Hanefi fıkhının en önemli kaynaklarından biridir. O da bu ayetteki atıf vavının (ve), orta namazın diğer namazlardan ayrı bir ehemmiyete sahip olduğunu ve sayısal olarak sistemi 5’e tamamladığını savunur.
Özetle: Bu argümanın kaynağı Arap Belâgatı (Atıf kuralı) ve Fıkıh Usulü (İstidlal) ilmidir. “Salavat” kelimesinin en az 3 namazı ifade etmesi ve “orta” namazın bu sistemin simetrisini (2+1+2) sağlaması, 5 vakit namazın Kur’ani bir matematiksel zorunluluk olduğunu ve orta namazın ikindi namazı olduğunu gösterir.
Bu fıkhi hükümler, Kur’an-ı Kerim’de namazın 5 vakit olduğunu gösterir. Aynı zamanda Kuran’ın dilindeki matematiksel mucizeyi de ortaya koyar.
