Sual: Eskiden tek bir şeytan taşlama sütunu vardı, şimdi üçe çıktı. Bu iddia doğru mudur?
Cevap: Hayır. Bu ifade, tarihî ve fıkhî açıdan doğru bir anlatım değildir.
Günümüzde üç sütun olarak görülen yapıların temsil ettiği üç cemre mahalli, modern dönemde ortaya çıkmış değildir. Klasik İslâm kaynaklarında üç cemre zaten ayrı ayrı zikredilmektedir. Bunlar:
– Cemre-i Ûlâ (Birinci/Küçük Cemre)
– Cemre-i Vustâ (Orta Cemre)
– Cemre-i Akabe (Büyük Cemre)
Tarihî kayıtlara göre Abbâsî halifesi Mütevekkil döneminde, 240/854 yılında, Cemre-i Akabe’nin yeri belirginliğini kaybettiği için yeniden tespit edilmiş ve arkasına alâmetler bulunan bir duvar yapılmıştır.
Bu da bize gösteriyor ki tarih boyunca mesele yalnızca “sütun” şeklinde olmamış; asıl mesele cemre mahallinin belirlenmesi ve işaretlenmesi olmuştur. Zaman içerisinde bu mahallerin fizikî işaretleri ve yapıları değiştirilmiş, özellikle modern dönemde hacı yoğunluğu ve güvenlik sebebiyle büyük ölçüde yeniden düzenlenmiştir.
Fıkhî hüküm
Halk arasında “şeytan taşlama” olarak bilinen remy-i cimâr, hac ibadetinin vaciplerindendir.
Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde esas olan, belirlenmiş cemre mahalline taş atmaktır. Dolayısıyla:
– Taş cemre mahalline düşerse: Taşlama geçerlidir.
– Taş cemre mahallinin dışına düşerse: O taşla yükümlülük yerine gelmiş olmaz ve yeniden taş atılması gerekir.
– Taşın sütuna isabet etmesi tek başına ölçü değildir. Esas olan taşın cemre mahalline ulaşmasıdır.
Dolayısıyla meseleye sadece bugünkü sütunların şekli üzerinden bakmak yanıltıcıdır. Asıl olan üç cemre mahallidir; sütun, duvar veya başka bir yapı ise bu mahalli gösteren bir alâmettir.
Bu sebeple, “Eskiden bir sütun vardı, sonradan üç sütun yapıldı ve böylece üç şeytan ortaya çıktı” şeklindeki iddia doğru değildir. Tarihî ve fıkhî kaynaklar, üç ayrı cemre mahallinin varlığını ortaya koymaktadır. Değişen esas olarak bu mahallerin işaretlenme ve yapı şekilleridir.
