Allah Teâlâ’nın isimleri, sıfatları ve fiilleri; kâinatın her köşesinde görülen ilahî hikmetin ve kudretin birer yansımasıdır. Er-Rahmân ismiyle merhameti bütün mahlûkâtı kuşatır, El-Alîm ismiyle gizli ve açık herşeyi bilir, El-Kadîr ismiyle yoktan var eder. Göklerin nizamı, yeryüzünün düzeni, insanın yaratılışı ve rızkının verilmesi; hepsi O’nun fiillerinin açık bir delilidir. İnsan, bu isim ve sıfatları düşündükçe Rabbini daha yakından tanır, kalbinde saygı ve muhabbet artar. Çünkü her nimet, O’nun Er-Rezzâk isminin; her bağışlanma ümidi, El-Gafûr isminin bir tecellisidir.
Kul, Allah’ın isimlerini öğrenip sıfatlarını idrak ettikçe, hayatına yön veren bir bilinç kazanır. Zorluk anında El-Vekîl ismine sığınır, günah işlediğinde Et-Tevvâb isminin kapısını çalar, korktuğunda El-Hafîz ismiyle güven bulur. Böylece iman sadece dilde kalan bir söz olmaktan çıkar; kalpte yerleşen bir yakin hâline gelir. Nitekim Peygamber Efendimizin öğrettiği gibi, Allah’ı isimleriyle tanımak kulun kalbini diriltir, hayatını anlamlandırır ve onu doğru yola yönlendirir.
Bununla beraber kâinatta görülen örnekler lisanı hal ile bizlere Allah’ın kudretini, ilmini, iradesini göstermektedir. Bir arının çiçeği incitmeden bal yapmasındaki şefkat er-Rahmân ismini gösterdiği gibi, koca bir gezegenin milyarlarca yıldır yörüngesinden sapmadan dönmesindeki intizam el-Kayyûm ismini gösterir. Bir serçenin yavrusunu beslemesindeki rızık eseri er-Razzâk ismini gösterdiği gibi, koca okyanuslardaki milyonlarca tür canlının aynı anda ve hiç unutulmadan beslenmesi el-Mukît ismini gösterir. Bir bitkinin kıştan sonra baharda çiçek açmasındaki canlanma el-Muhyî ismini gösterdiği gibi, kıyamette bütün kainatın öldürülüp yeniden diriltilmesi el-Bâis ismini gösterir. Bir su damlasının kristal bir kar tanesine dönüşmesindeki ince nakış el-Musavvir ismini gösterdiği gibi, trilyonlarca yıldızın ve galaksinin kusursuz bir mimariyle tasarlanması el-Hâlık ismini gösterir. Bir annenin evladına duyduğu merhametteki sıcaklık er-Raûf ismini gösterdiği gibi, bütün evreni içine alan o kuşatıcı şefkat ve koruma el-Hafîz ismini gösterir. Bir atomun çekirdeğindeki gizli ve muazzam enerji el-Latîf (en ince detaylara nüfuz eden) ismini gösterdiği gibi, bir karadeliğin her şeyi yutan o dehşetli çekim gücü el-Kahhâr ismini gösterir.
Dinimize göre Allah Teâlâ’nın isimleri, sıfatları ve fiilleri üç ana başlık altında ele alınır.
Allah’ın İsimleri (Esmâü’l-Hüsnâ)
Allah’ın güzel isimlerine Esmâü’l-Hüsnâ denir. Bu isimler Allah’ın sıfatlarını ve fiillerini ifade eder.
En güzel isimler Allah’ındır… (A‘râf 180)
Er-Rahmân — Çok merhamet eden
Er-Rahîm — Müminlere özel merhamet eden
El-Melik — Hükümdar
El-Kuddûs — Her türlü eksiklikten uzak, tertemiz, pak
El-Alîm — Her şeyi bilen
El-Kadîr — Her şeye gücü yeten
El-Hâlık — Yaratan
Er-Rezzâk — Rızık veren
El-Gafûr — Çok bağışlayan
Genellikle 99 isim meşhur olarak sayılır.
Allah’ın Sıfatları: Allah’ın sıfatları iki ana grupta incelenir
A) Zâtî Sıfatlar
(Bunlar sadece Allah’a mahsustur, hiçbir mahlukta bulunmaz.)
Vücûd — Varlığı zorunludur
Kıdem — Başlangıcı yoktur
Bekâ — Sonu yoktur
Vahdâniyet — Birdir
Muhalefetün lil-havâdis — Yaratılmışlara benzemez
Kıyam bi nefsihî — Varlığı kendindendir.
B) Sübûtî Sıfatlar
(Bunlar Allah’ta bulunan kemal sıfatlardır.)
Hayat — Diridir
İlim — Her şeyi bilir
Semi‘ — Her şeyi işitir
Basar — Her şeyi görür
İrade — Dilediğini yapar
Kudret — Her şeye gücü yeter
Kelâm — Konuşur
Tekvîn — Yaratır
Allah’ın Fiilleri (Fiilî Sıfatlar)
Allah’ın yapması ve yaratması ile ilgili işler fiiller olarak adlandırılır. Bunlara fiilî sıfatlar da denir.
Yaratmak — İnsanları ve evreni yaratmak
Rızık vermek — Canlıların rızkını vermek
Diriltmek — Ölüyü diriltmek
Öldürmek — Can almak
Bağışlamak — Günahları affetmek
Azap etmek — Günahkâra ceza vermek
Hidayet vermek — Doğru yolu göstermek
Yağmur yağdırmak — Tabiat olaylarını yaratmak
Kısaca isimler Allah’ın adlarıdır (Rahman, Alîm gibi), sıfatlar Allah’ın özellikleridir (ilim, kudret gibi), fiiller Allah’ın yaptığı işlerdir (yaratmak, rızık vermek gibi)
Sual: Allah’ın isim, sıfat ve fiillerini bilmek neden önemlidir?
Cevap: Allah’ın isim, fiil ve sıfatlarını bilmek, O’nun sonsuz kudretini, ilmini ve merhametini anlamaya yardımcı olur. Kâinatta var olan olayların perde arkasını anlamasına yardımcı olur. Allah’ı daha iyi bilir ve ona ibadetlerinde daha kuvvetli bir hal alır. Böylece insan Rabbine karşı saygı, sevgi ve teslimiyet duygusunu güçlendirir.
Sual: Allah’ın isimleri ile fiilleri arasında nasıl bir ilişki vardır?
Cevap: Allah’ın fiilleri, isim ve sıfatlarının birer tecellisidir. Örneğin rızık vermesi Er-Rezzâk isminin, bağışlaması El-Gafûr isminin, şifa vermesi El-Şafi isminin, yaratması ise El-Hâlık isminin bir yansımasıdır.
Sual: Allah’ın fiillerinin kâinatta görülen örnekleri nelerdir?
Cevap: Yağmurun yağması, bitkilerin büyümesi, gece ile gündüzün ardı ardına gelmesi, canlıların yaratılması ve rızıklandırılması Allah’ın fiillerine açık örneklerdir. Kısaca şehadet aleminde görülen örnekler Allah’ın fiillerine örnek olarak verilebilir.
Sual: Allah’ın isimlerini zikretmenin kalbe etkisi nedir?
Cevap: Allah’ın isimlerini zikretmek kalbe huzur verir, insanın imanını kuvvetlendirir ve Allah’a olan bağlılığını artırır. Bu durum, kulun sabırlı ve umutlu olmasına yardımcı olur. Araf 180. ayette: “En güzel isimler Allah’ındır; bu güzel isimlerle O’na dua edin…” buyrulmaktadır. Allah’a giden en güzel ve en huzurlu yollardan biri de ayette belirtildiği üzere Esmaül Hüsna ile Allah’a dua etmektir.
