سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ۗ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
Onlara ufuklarda (âfâk) ve kendi nefislerinde (enfüs) âyetlerimizi göstereceğiz; sonunda onun hak olduğu kendilerine apaçık belli olacaktır. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi? (Fussilet, 53)
Bu âyette dikkat çeken iki önemli ifade vardır: âfâk ve enfüs.
Âfâk, “ufuklar, dış âlem, çevre” anlamlarına gelir. Bu açıdan âyete; Allah’ın insanlara kâinatta, dış âlemde, yerde ve gökte sayısız deliller göstereceği şeklinde bir anlam verilebilir.
Enfüs ise “kendi nefisleri, kendileri” anlamlarını ihtiva eder. Bu ifade, insanın kendi varlığında ve yaratılışında bulunan delillere işaret etmektedir. İnsanın biyolojik yapısı, ruhu ve bedenindeki mükemmel sistemler buna örnek olarak verilebilir.
Günümüzde insanın kendi varlığı üzerinde yaptığı keşifler bu açıdan oldukça dikkat çekicidir. DNA, insan beyni, gözlerimiz, sinir sistemimiz, hormonlar ve vücudumuzdaki daha birçok yapı, son derece hassas ve düzenli bir sistem içerisinde çalışmaktadır. Aynı şekilde âfâk, yani dış âlem açısından da insanlığın elde ettiği bilgiler her geçen gün artmaktadır.
Teleskobun icadı ve geliştirilmesiyle birlikte gökyüzü daha ayrıntılı bir şekilde incelenmeye başlanmış; gezegenler, galaksiler, nebulalar, Güneş Sistemi ve onun yapısı hakkında daha önce bilinmeyen pek çok bilgi ortaya çıkarılmıştır.
Mikroskobun icadı ve gelişmesiyle ise insan, kendi gözünün göremediği âlemleri inceleme imkânı bulmuştur. Hücre, DNA, dolaşım, boşaltım ve sindirim sistemleri; hormonlar, elementler, mineraller ve bunların vücuttaki görevleri hakkında çok daha ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir.
Bütün bu keşifler yalnızca yeni bilgilerin ortaya çıkmasını sağlamamış; aynı zamanda canlıların ve kâinatın ne kadar düzenli, ölçülü ve hikmetli bir yapıya sahip olduğunu da gözler önüne sermiştir. Bu açıdan Fussilet 53. âyetin işaret ettiği “âfâk” ve “enfüs” kavramları, günümüzde yapılan bilimsel araştırmalarla birlikte insanın önünde daha geniş bir şekilde görülebilmektedir.
İnsan bir taraftan teleskoplarla kâinatın uçsuz bucaksızlığını, diğer taraftan mikroskoplarla kendi bedenindeki muazzam düzeni keşfetmektedir. Böylece insan, hem dış dünyada hem de kendi varlığında Allah’ın kudretine ve hikmetine işaret eden sayısız delille karşılaşmaktadır.
Kâinata baktığımızda âfâkî âyetleri delilleri, kendi varlığımıza baktığımızda ise enfüsî âyetleri delilleri görürüz.
