Deveye bakmazlar mı, nasıl yaratılmıştır? (Gâşiye 17)
Bu ayet, özellikle çölde yaşayan insanların yakından bildiği bir hayvanın olağanüstü yaratılış özelliklerine dikkat çekerek tefekküre davet eder. Modern bilim, devenin gerçekten çok sıra dışı özelliklere sahip olduğunu ortaya koymuştur.
1) Susuzluğa Dayanma Özelliği
–Deve, çölde günlerce susuz kalabilir. Bunun nedeni sadece “çok su içmesi” değil, vücudunun suyu koruyacak şekilde yaratılmış olmasıdır.
–Deve, vücut sıcaklığını geniş aralıkta değiştirerek terlemeyi azaltır.
–Vücudu su kaybını minimuma indirecek şekilde düzenlenmiştir.
–Kan hücreleri susuzlukta bile çalışmaya devam eder.
–Bir deve vücut ağırlığının %25–30’unu su olarak kaybedebilir. Çoğu memeli %12 kayıpta ölür
2) Hörgücün Yapısı (Enerji Deposu)
–Halk arasında hörgüçte su olduğu sanılır; aslında yağ deposudur.
–Hörgüçte depolanan yağ, enerjiye ve suya dönüştürülebilir.
–Yağın vücudun tek bir yerde toplanması, ısı yalıtımını azaltır.
Bilim insanları bu konuda şunu vurgular:
–Yağın vücudun tamamına yayılması, sıcaklığı artırır
–Hörgüçte toplanması, vücudun serin kalmasına yardım eder
–Bu, ısı düzenleme sisteminin bir parçasıdır.
3) Aşırı Sıcağa Dayanma Mekanizması
–Deve hücrelerinde özel proteinler vardır Heat shock protein (HSP)
–Bu proteinler aşırı sıcaklıkta hücreyi korur.
Bilim insanları bu sistemi şöyle açıklar:
–Devede, aşırı sıcak ve susuzluk gibi streslere karşı biyokimyasal mekanizmalar vardır.
–Bu, sıradan bir dayanıklılık değil; hücresel düzeyde koruma sistemidir.
4) Devenin Ayağı:
–Devenin ayağı geniş, yumuşak ve esnektir. Bu sayede kuma batmaz, ağırlığı geniş alana yayılır.
–Devenin ayak yapısı, yumuşak zeminlerde hareket için özel yaratılmıştır.
–Bu nedenle deveye tarih boyunca “Çöl gemisi” denilmiştir.
5) Burun ve Solunum Sistemi
–Devenin burnu: Nemi geri kazanır, kum fırtınasında kapanabilir
–Deve solunum sistemi, su kaybını azaltmak için nemi geri dönüştürecek şekilde çalışır.
–Bu özellik, çöl ortamında hayatta kalmak için kritik önemdedir.
Bilim Adamlarının Deve Üzerine Çalışmaları
1) Abdullah Hoter ve ekibi (Almanya – Hannover Üniversitesi): Deveyi moleküler düzeyde incelemişler ve sonuç olarak:
–Deve, aşırı sıcaklığa karşı özel moleküler mekanizmalara sahiptir
–Hücreleri ısıya karşı dayanıklıdır
(Hoter, Abdullah; Rizk, Sandra; Naim, Hassan Frontiers in Genetics, 2019)
2) Gebreyohanes ve Assen (Etiyopya – Veteriner Bilimleri): Deveyi genel yapısıyla incelemişler ve sonuç olarak:
–Su tasarrufu sistemi
–Özel kan yapısı
–Isı düzenleme mekanizması
–Verimli sindirim sistemine
sahip olduğunu belirtmişlerdir
(Journal of Veterinary Science & Technology, 2017)
