Hadis külliyatlarına bakıldığı zaman en hayırlı amel diye başlayan ibadetlerin farklılaştığı görülmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken konu bu ibadetlerin yeri ve zamanına göre en hayırlı olarak adlandırıldığıdır. Bu konuyu İbni Hacer el Askalani söyle açıklamaktadır: “Amellerin faziletinin farklı zikredilmesi, zamanın ve durumun değişmesine göredir. Bazen cihad, bazen ilim, bazen de anne-babaya iyilik daha faziletli olabilir.” (Fethul Bari 2/9)
Sual: En faziletli amelin sürekli farklı zikredilmesi hangi sebepten ötürdür?
Elcevap: Tek bir amel zikredilmemesinin 4 ana sebebi vardır
–Kişinin durumuna göre değişir
–Zaman ve şartlara göre değişir
–Toplumun ihtiyacına göre değişir
–Allah’a en çok yaklaştıran amel o anda hangisiyse odur.
Bu yüzden Peygamber Efendimiz farklı sorulara farklı “en hayırlı amel” cevapları vermiştir. Bu bir hikmetli eğitim metodudur.
Misalen Savaş zamanında cihad, anne baba muhtaçsa onlara hizmet etmek, cehalet yaygınsa ilim öğrenmek gibi şartlar ve durumlar en faziletli amel durumunu değiştirir.
Konuyla İlgili Hadisler
–Müminin mizanda en ağır gelen şeyi güzel ahlâktır.” (Tirmizî, Birr 62)
–Amellerin en faziletlisi Allah’a iman etmek ve O’nun yolunda cihad etmektir.” (Buhari Îman 18)
–Size amellerinizin en hayırlısını, Rabbiniz katında en temiz olanını ve derecelerinizi en çok yükseltenini haber vereyim mi?”
Sahabeler: “Evet” dediler.
“Allah’ı zikretmektir.” (Tirmizî, Daavât 6, İbn Mâce, Edeb 53)
–Bir sahabi, Peygamber Efendimiz’e sordu:
“Amellerin hangisi daha faziletlidir?”
Buyurdu: “Namazı vaktinde kılmaktır.” (Buhari, Mevâkît 5, Müslim, Îman 137)
–“Amellerin en faziletlisi nedir?”
Buyurdu: “Namazı vaktinde kılmak.” Sonra: “Anne ve babaya iyilik etmektir.” (Buhari, Edeb 1)
Görüldüğü üzere farklı farklı ibadetlerin üstünlüğü zikredilen hadislerde tek bir amel olmayıp zamana ve duruma göre bu ameller farklılık göstermektedir. Bu konuda İmamı Nevevi “Bu hadislerde amellerin farklı şekillerde en faziletli olarak zikredilmesi, soran kimselerin hâllerinin farklı olmasından dolayıdır. Her birine, o anda kendisi için en faydalı olan amel bildirilmiştir.” (Şerhu Sahih Müslim, 2/88)
Not: Dikkat edilmelidir ki “Kâinatta en yüksek hakikat imandır, imandan sonra namazdır.”(Sözler 748) Diğer ameller namazı takip eder. Bundan dolayı namaza azami surette dikkat edilmelidir.
