Sual: Fecr Süresinde geçen “On geceye andolsun” ifadesindeki on gece Zilhiccenin ilk on gecesi midir?
Cevap: Bu sorunun cevabına geçmeden şu ayrıntıyı nakletmek gerekir: Allah Teâlâ´nın bu sûrede kendisine yemin ettiği şeyler arasında, sadece bu ifade nekre olarak gelmiştir. Çünkü bu on gecede, başka gecelerde bulunmayan özel faziletlerin mevcut olduğu bir gecedir. Dolayısıyla bunun nekre getirilmesi, kendisinde büyük faziletlerin bulunduğuna delalet eder. (1)
Nekre: Bilinmeyen, belirli olmayan herhangi bir şeyi ifade eder.
Cevaba gelirsek bu on gecenin hangisi olduğu konusunda alimler üçe ayrılmıştır yalnız hem geçmişteki hem de yakın zamandaki alimlerin çoğunluğuna göre bu on gece Zilhiccenin ilk on gecesidir.
Birincisi: Zilhiccenin on günüdür görüşü ki cumhur bu görüşü benimsemiştir. Fecr Suresi’nin 2. ayetinde geçen “Andolsun on geceye” ifadesi, İslam alimlerinin çok büyük bir çoğunluğu tarafından Zilhicce ayının ilk on gecesi (ve günü) olarak tefsir edilmiştir.
Cumhurun (Alimlerin Çoğunluğunun) Görüşü: Başta İbn Abbas, Katade, Mücahid, Süddi ve Mesruk olmak üzere sahabe ve tabiin müfessirlerinin çok büyük bir kısmı bu “on gece”nin Zilhicce ayının ilk on günü olduğu konusunda ittifak etmişlerdir.
İmam Kurtubî, İbn Kesîr ve Taberî gibi en önemli tefsir kaynaklarında da en güçlü ve tercih edilen görüşün bu olduğu açıkça belirtilir.
Bu Görüşü Destekleyen Deliller: Arap dilinde “gece” (leyl) kelimesi bazen günün tamamını (gece ve gündüzü) ifade etmek için kullanılır. Alimlerin bu tefsiri seçmesindeki en büyük dayanaklar şunlardır:
Hadisler: Allah katında amellerin en sevimli olduğu günler, Zilhiccenin ilk on günüdür. (2)
Başka günlerin hiçbirinde, Zilhicce’nin ilk on gününü kastederek şu günlerde işlenecek amel-i sâlihten, Allah katında, daha sevimli hiçbir amel yoktur.”
Allah uğrunda yapılacak cihad da mı üstün değildir, Yâ Rasûlallah? dediler.
(Evet) Allah yolunda yapılacak cihad da. Ancak malını ve canını tehlikeye atarak cihada çıkan, şehit olup dönmeyen kimsenin cihâdı başka.(O, bundan üstündür), buyurdu. (3)
Hac İbadeti: Bu on gün, içinde Arefe ve Kurban Bayramı’nı barındıran, hac ibadetinin eda edildiği mübarek bir zaman dilimidir. Kur’an’da başka ayetlerde geçen “bilinen günler” (eyyâm-ı ma’lûmât) ifadesi de yine bu günlere yorulur.
İkincisi: Bu ayetteki on gece Ramazan’ın son on gecesidir görüşü. Alimlerin çoğunluğu Zilhicce üzerinde birleşmiş olsa da, tefsir kitaplarında zikredilen diğer bazı zayıf veya azınlık da olsa alimlerin Ramazan’ın son on günü şeklinde yorumladıkları da olmuştur. Buna delil olarak Kadir Gecesi’ni barındırdığı için bu gecelerin Ramazan’ın son on gecesi olduğunu savunanlar olmuştur. Ramazan’ın önemiyle ilgili çok sayıda sahih rivayet mevcuttur. Hem bin aydan daha hayırlı Kadir gecesini barındırması açısından en önemli ay Kadir gecesidir. Yalnız Kadir gecesinin hangi gece olduğu belirsizdir. Efendimiz Aleyhisselam Ramazan’ın son on gününde aramamızı tavsiye etmiştir fakat daha önceki günler de olabilir.
Hadisler: Ramazan ayının son on günü girdiğinde, Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem geceleri ihya eder, ailesini uyandırır, çok daha gayret eder ve kemerini sıkardı. (4)
Kadir gecesini Ramazan ayının son on gününde arayın! (5)
Resûlullah Ramazan’da diğer aylarda göstermediği bir gayreti gösterirdi. Ramazan’ın son on gününde ise ibadeti daha da artırırdı. (6)
Üçüncüsü: Muharrem’in ilk on günü şeklinde yorumlayan alimler. Bu kısımdaki alimler Zilhiccenin on günü şeklinde yorumlayan âlimlere nisbeten çok azdır. Bu görüşe delil olarak bazı önemli olayların bu ayda gerçekleşmesi ve Aşure gününün bu ayda olmasını zikretmişlerdir. Nitekim hadisi şerifte Muharrem orucu Ramazandan sonraki en faziletli oruç olarak zikredilmiştir.
Hadisler: Ramazan orucu dışında en fazîletli oruç, Allâh’ın ayı Muharrem’de tutulan oruçtur. Farzlar dışında en faziletli namaz da gece namazıdır (teheccüd). (7)
Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem), Ramazandan sonra hiçbir günün diğerinden (daha) faziletli olduğunu araştırmazdı! Ancak Aşure günü hariç! buyrulmuştur. (8)
Not: Cevabın kısa olarak okunması için bu konudaki hadisler az tutulmuştur.
Kaynaklar
1) Tefsîr-i Kebîr, Mefatihul Gayb, Fahreddin er-Râzî
2) Buhari
3) Buhârî, Îdeyn 11. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Savm 61; Tirmizî, Savm 52; İbni Mâce, Sıyâm 39
4) Muttefekun aleyh, Sahih-i Müslim 1174
5) Muvatta” , İ”tikâf, 6
6) Müslim, İ‘tikâf, 7
7) Müslim, Sıyâm 202, 203; Nesâî, Kıyâmu’l-leyl, 6
8) Taberani Mucemu’l-Evsad, Tergib ve Terhib 2/465
